Novos Medios continuará participando no observatorio Iberifier con financiamento da Comisión Europea ata 2026

Foto de familia no acto celebrado na APM o 16 de febreiro de 2024 / UNAV

O observatorio Iberifier, coordinado pola Facultade de Comunicación da Universidade de Navarra, atópase integrado por máis de 70 investigadores e xornalistas dunha vintena de organizacións. Dende o seu nacemento, o observatorio publicou máis de 4500 fact-checks e 70 publicacións científicas, impulsou decenas de actividades formativas e investigou o fenómeno e as tendencias da desinformación. O consorcio forma parte da rede de observatorios de medios dixitais e desinformación promovidos pola Comisión Europea e coordinados por EDMO (European Digital Media Observatory).

O grupo de investigación Novos Medios forma parte do consorcio Iberifier dende o seu inicio e continuará investigando no marco deste proxecto europeo, seguindo unha liña que varios investigadores puxeron en marcha a partir do ano 2016. Na nova fase de Iberifier (2024-2026) o equipo estará formado por: Xosé López García, Berta García Orosa, Xosé Soengas Pérez, Ana Isabel Rodríguez Vázquez, Alba Silva Rodríguez, José Sixto García, Jorge Vázquez Herrero, María Cruz Negreira Rey, Alberto Pampín Quián, Sara Pérez Seijo e Ángel Antonio Vizoso García.

Completado o primeiro trienio, a Comisión anunciou a continuidade do consorcio durante outros tres anos, ata 2026, cun financiamento adicional de 1,27 millóns de euros. Nesta segunda etapa, que comezará en maio de 2024, o consorcio no que participa a USC amplía o seu número de socios a 25, sumando novas  axencias verificadoras e reforzando as súas capacidades de investigación tecnolóxica. Un dos obxectivos desta nova etapa é estender a análise dos fenómenos de desinformación ao conxunto dos países hispanos e lusófonos.

Na súa primeira etapa, o observatorio Iberifier centrouse en cinco liñas de traballo: a investigación de características e tendencias do ecosistema ibérico dos medios dixitais; o desenvolvemento de tecnoloxías computacionais para a detección temperá da desinformación; a verificación de desinformación no territorio ibérico e o seu posterior reporte á Comisión Europea; a preparación de informes estratéxicos sobre as ameazas da desinformación, e as actividades de alfabetización mediática. Precisamente, a sensibilización e formación da cidadanía ao redor da desinformación é unha das áreas que o observatorio pretende potenciar a partir de 2024.

Con máis dunha decena de informes e guías de boas prácticas, o equipo de Iberifier analizou o fenómeno da desinformación desde numerosas perspectivas. Algunhas delas son os patróns de consumo de desinformación na sociedade ibérica, o impacto das desordes informativas en aspectos sociais, políticos e económicos en España ou Portugal, ou as ferramentas tecnolóxicas que facilitan a detección de loias e a verificación de información. Todo iso acompañado dun mapa dos medios dixitais españois e lusos que constitúe a primeira ferramenta dixital destas características no mundo.

Un estudo de Novos Medios analiza a desinformación nas redes arredor da morte de Samuel Luiz

O crime do mozo Samuel Luiz na Coruña na madrugada do 3 de xullo de 2021, logo dunha brutal malleira, tivo unha importante repercusión nos medios e na sociedade en xeral. A posibilidade de tratarse dun crime de odio, xunto á politización do caso, a intervención de diferentes actores e a notable polarización evolucionaron nun clima onde proliferou a desinformación. O caso, baixo segredo de sumario durante un mes, está pendente de xuízo con xurado popular.

Investigadores do grupo Novos Medios da Universidade de Santiago de Compostela publican un estudo que abordou tres perspectivas arredor do caso: a cobertura dos medios de comunicación, a conversa pública nas redes sociais e o papel dos fact-checkers.

O carácter local do incidente, que rapidamente tornou nun evento de repercusión xeral, motivou o inicio dunha investigación con espírito de comprender, explicar e responder a unha realidade próxima atravesada por un fenómeno global como a desinformación.

En primeiro lugar, analizáronse as noticias sobre o dramático evento e os avances da pesquisa durante o segredo de sumario nun medio local (La Voz de Galicia) e nun estatal (El País), reconstruíndo os encadres informativos. Nun segundo paso da investigación, abordouse a conversa en Twitter con algo máis de 750000 chíos analizados e visualizados en grafos, afondando nas principais comunidades e nas mensaxes máis difundidas para identificar as liñas discursivas e constatar a polarización, moi evidente cando hai unha posición político-ideolóxica. En terceiro lugar, estudouse o rol de verificadores como Maldita.es, Newtral, Verifica RTVE e AFP Factual, ademais de identificar e caracterizar as desordes informativas. Neste caso atopáronse evidencias de falso contexto, contido enganoso, falso e manipulado, así como a intervención de contramedios e medios partidistas.

O caso analizado exemplifica a complexa interrelación entre diferentes actores, nun contexto no que incluso os eventos máis tráxicos xeran marcos interpretativos da realidade nun clima polarizado. Nas redes sociais obsérvase un debate público dominado por actores non xornalísticos, como poden ser figuras políticas, a contorna da vítima ou colectivos vencellados. A desinformación, en diferentes graos, emerxe e tende á simplificación do discurso.

O artigo Misinformation on trial: Media coverage of a murder, public conversation and fact-checking [Desinformación a xuízo: cobertura mediática dun asasinato, conversa pública e verificación], publicado este mes na revista científica Journalism Practice, detalla a investigación realizada por Jorge Vázquez Herrero, María Cruz Negreira Rey e Xosé López García, profesores da Facultade de Ciencias da Comunicación da USC. A investigación enmárcase no proxecto europeo IBERIFIER, do cal a USC forma parte a través do grupo Novos Medios.

O libro Total Journalism recolle unha mirada actual ao xornalismo de 50 investigadores internacionais

A editorial Springer Nature publica o novo libro impulsado polo equipo de xornalismo dixital de Novos Medios

Springer Nature acaba de publicar o libro Total Journalism: Models, Techniques and Challenges, promovido por investigadores do grupo Novos Medios, no que autores de universidades de varios países exploran en 20 capítulos o panorama xornalístico na terceira década do século XXI, en constante cambio e aínda baixo a incidencia dunha pandemia global.

O ‘xornalismo total’ é o concepto que abrangue un xornalismo renovado e actual que fai uso de todas as técnicas, tecnoloxías e plataformas dispoñibles. O libro estrutúrase en tres bloques: (1) A natureza innovadora do xornalismo; (2) Big data e desordes informativas; (3) Modelos, profesionais e audiencias; (4) Os desafíos da intelixencia artificial.

Esta publicación xurde do traballo realizado no marco de proxectos I+D como Cibermedios nativos dixitais en España: formatos narrativos e estratexia móbil e IBERIFIER, así como da colaboración con 50 investigadores de Arxentina, Austria, Brasil, Ecuador, España, Hungría, Irlanda, Italia, Noruega, Países Baixos, Portugal, Suecia e Suíza. Entre eles, tivemos o honra de contar coa participación do profesor e investigador Pere Masip. O capítulo Horizon 2030 in Journalism: A Predictable Future Starring AI? foi unha das últimas colaboracións nas que participou, xunto ás profesoras Bella Palomo e Bahareh Heravi.

Total Journalism: Models, Techniques and Challenges foi editado por Jorge Vázquez-Herrero, Alba Silva-Rodríguez, María-Cruz Negreira-Rey, Carlos Toural-Bran e Xosé López-García, membros do grupo Novos Medios da Universidade de Santiago de Compostela, e foi publicado en liña o 21 de xaneiro de 2022.

Acceso ao libro: https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-88028-6


Capítulos

  • An Introduction to ‘Total Journalism’
    Jorge Vázquez-Herrero, Alba Silva-Rodríguez, María-Cruz Negreira-Rey, Carlos Toural-Bran, Xosé López-García

Part I    The Innovative Nature of Journalism

  • Convergence and Innovation: The Conceptual and Methodological Basis of Technological Evolution and Cultural Complexity in Journalism
    Ainara Larrondo Ureta, Javier Díaz Noci, Ivar John Erdal
  • Journalistic Storytelling for Complexity
    Jorge Vázquez-Herrero, Yael de Haan
  • After the Hype: How Hi-Tech Is Reshaping Journalism
    Sara Pérez-Seijo, Paulo Nuno Vicente
  • Gamification and Newsgames as Narrative Innovations in Journalism
    Jose Alberto García-Avilés, Raul Ferrer-Conill, Alba García-Ortega
  • Producing Content in the Ubiquitous, Mobile Era: The Case of Digital Media
    Alba Silva-Rodríguez, Juan-Miguel Aguado-Terrón
  • Information Visualization: Features and Challenges in the Production of Data Stories
    Ana Figueiras, Ángel Vizoso
  • Emerging Journalisms: From Intuition to Prediction and the Constructive Approach
    Xosé López-García, Carlos Toural-Bran, Jorge Vázquez-Herrero

Part II    Big Data and Information Disorders

  • Misinformation Beyond the Media: ‘Fake News’ in the Big Data Ecosystem
    Ramón Salaverría, Bienvenido León
  • Big Data and Disinformation: Algorithm Mapping for Fact Checking and Artificial Intelligence
    David García-Marín, Carlos Elías, Xosé Soengas-Pérez
  • From Misinformation to Trust: Information Habits and Perceptions About COVID-19 Vaccines
    Carmen Costa-Sánchez, Carmen Peñafiel-Saiz

Part III    Models, Professionals and Audiences

  • Transformation of Local Journalism: Media Landscapes and Proximity to the Public in Spain, France and Portugal
    María-Cruz Negreira-Rey, Laura Amigo, Pedro Jerónimo
  • Social Implications of Paywalls in a Polarized Society: Representations, Inequalities, and Effects of Citizens’ Political Knowledge
    Tamás Tóth, Manuel Goyanes, Márton Demeter, Francisco Campos-Freire
  • The Construction of Communicative Space: The Nature of COVID-19 Information in Italy
    Laura Solito, Carlo Sorrentino
  • Professional profile of the contemporary digital journalist
    Suzana Oliveira Barbosa, Lívia de Souza Vieira, Mariana Menezes Alcântara, Moisés Costa Pinto
  • Audiences First: Professional Profiles, Tools and Strategies of Digital Newsrooms to Connect with the Public
    Ana-Isabel Rodríguez-Vázquez, Marius Dragomir, Noelia Francisco-Lens
  • Co-Creation and Curation of Contents: An Indissoluble Relationship?
    José Sixto-García, Pablo Escandón Montenegro, Lila Luchessi

Part IV    The Challenges of Artificial Intelligence

  • Platforms in Journalism 4.0: The Impact of the Fourth Industrial Revolution on the News Industry
    Josep-Lluís Micó, Andreu Casero-Ripollés, Berta García-Orosa
  • Apocalypse or Redemption: How the Portuguese Media Cover Artificial Intelligence
    João Canavilhas, Renato Essenfelder
  • Horizon 2030 in Journalism: A Predictable Future Starring AI?
    Bella Palomo, Bahareh Heravi, Pere Masip

Novos Medios participa na creación dun observatorio de medios dixitais en España e Portugal

Nun proxecto financiado pola Comisión Europea e liderado polo catedrático Ramón Salaverría, da Universidade de Navarra

O consorcio de investigación IBERIFIER obtén financiación da Comisión Europea para conformar un dos oito hubs rexionais do European Digital Media Observatory. O proxecto ten por obxectivo a monitorización das ameazas da desinformación e o estudo dos medios dixitais.

O consorcio está formado por doce universidades, cinco fact-checkers e axencias de noticias e seis centros de investigación multidisciplinar. A iniciativa está liderada polo catedrático Ramón Salaverría, da Universidade de Navarra. Dende a Universidade de Santiago de Compostela, o grupo de investigación Novos Medios participa con varios investigadores no equipo.

O observatorio analizará as características e tendencias do ecosistema mediático ibérico, aplicará tecnoloxías computacionais para a detección de desinformación, verificará contidos con reportes á Comisión Europea, publicará informes estratéxicos sobre ameazas de desinformación e, por último, levará adiante iniciativas de alfabetización mediática.

Listado de instituciones participantes en IBERIFIER
Universidades
Universidad de Navarra (IP)
Instituto Universitário de Lisboa – ISCTE
Universidad de Granada
Universidad Carlos III de Madrid
Universidad de Santiago de Compostela
Universidad Politécnica de Valencia
Universidad Politécnica de Madrid
Universidad Miguel Hernández de Elche
Universitat de València – Estudi General
Universidade de Aveiro
Fundación Universitaria San Pablo CEU
Universidad Rey Juan Carlos

Verificadores y agencias de noticias
Maldita.es
EFE Verifica
Verificat
Polígrafo
Lusa – Agência de Notícias de Portugal

Otros centros de investigación
Real Instituto Elcano
FECYT
Barcelona Supercomputing Center – Centro Nacional de Supercomputación
Centro Protocolar de Formação Profissional para Jornalistas – Cenjor
OberCom – Observatório da Comunicação
Associação Literacia Para os Media e Jornalismo