Desinformación en España e Portugal: principais conclusións do informe de IBERIFIER

A desinformación converteuse nun dos grandes retos do ecosistema mediático contemporáneo, especialmente en contextos dixitais onde a velocidade e o volume de información dificultan discernir as narrativas que poden estar manipuladas. O novo informe Disinformation on Social Networks in the Spanish and Portuguese Iberian Digital Media Ecosystem, elaborado no marco do proxecto Iberian Digital Media Observatory (IBERIFIER), ofrece unha mirada profunda ás dinámicas que explican como se xeran e espallan os bulos en España e Portugal.

O informe alerta da crecente opacidade das principais plataformas dixitais, nomeadamente Twitter/X, Meta, TikTok e YouTube, que dificultan o acceso a datos e eliminan metadatos fundamentais para seguir a pista dun bulo. Ante este escenario, o estudo centra o seu foco en Telegram, unha das poucas redes que permite analizar canles públicas a gran escala. A partir desta fonte e mediante o uso de técnicas de intelixencia artificial, o equipo logrou reconstruír cascadas de difusión incluso cando non existen trazas explícitas de interacción.

A análise abrangue tres ámbitos especialmente sensibles: Covid-19, cambio climático e cuestións de xénero e LGTBIQ+. A desinformación sobre a pandemia mantense activa e estruturada arredor de canles negacionistas; a do cambio climático é máis abundante e transnacional, con contidos que chegan desde Estados Unidos, Reino Unido ou América Latina; e no campo do xénero, moitos bulos funcionan como vehículos de discurso de odio. Neste ecosistema identifícanse dous perfís de actores clave: as authorities, que crean e impulsan narrativas manipuladas, e os hubs, que as espallan masivamente. O resultado son cascadas con poucos puntos de orixe pero moitas ramificacións, capaces de facer que certas mentiras se volvan omnipresentes en cuestión de horas.

O informe analiza tamén o papel dos medios tradicionais. A través dun sistema de stance detection aplicado a máis de 16.000 artigos, conclúe que preto do 15,8% das afirmacións relacionadas con contidos xa desmentidos aparecen nos medios sen suficiente contexto, non por intención, senón pola dificultade de cubrir debates polarizados. A comparación con Twitter/X mostra que os bulos circulan máis rápido nesa plataforma, aínda que con menos profundidade que en Telegram. En conxunto, o estudo revela un ecosistema de desinformación cada vez máis interconectado e transnacional.

O informe pecha cunha mensaxe clara: combater a desinformación require máis transparencia das plataformas, mellores ferramentas de análise automática e un reforzo decidido da alfabetización mediática. Só así se poderá protexer o debate democrático nun contexto onde os bulos evolucionan de maneira constante.

Podes ler o informe completo aquí.